Wil de echte Jezus opstaan?: oude dilemma’s, nieuwe trends en de relevantie van historisch Jezusonderzoek - Merz, Annette (Collationes, 2020)
In een tweede historische bijdrage beschrijft Annette Merz (Hoogleraar Nieuwe Testament aan de Protestantse Theologische Universiteit van Groningen, NL) oude dilemma's en nieuwe ontwikkelingen in het historisch-kritisch onderzoek naar Jezus en pleit ze voor een nieuw ethisch-historisch criterium. De verscheidenheid aan concurrerende beelden van Jezus stimuleert het illusoire verlangen om de “echte” Jezus te vinden. Maar het onderzoek naar de historische Jezus moet zich volgens haar houden aan een illusievrije kritische analyse van joodse en vroegchristelijke bronnen. Dit resulteert in waarschijnlijkheidsuitspraken, waarbij de aan te nemen waarschijnlijkheid sterk varieert afhankelijk van het aspect van Jezus’ optreden dat wordt onderzocht. Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van tendenskritiek, de beoordeling van de joodse context en de te hanteren authenticiteitscriteria komen aan de orde. De Jezusbeweging neemt als joodse vernieuwingsbeweging binnen het kader van het pluralistische jodendom rond de eeuwwisseling scherpere contouren aan. De traditie als geheel kan de centrale inhoud van Jezus’ prediking en zijn optreden als profeet en wonderdoener aannemelijk maken. Aan de andere kant is het vertrouwen in de historische betrouwbaarheid van individuele uitspraken van Jezus aan het afnemen en is het onderzoek in beweging, vooral op het gebied van de aanspraak op soevereiniteit die aan Jezus zelf is toe te schrijven (de zogenaamde impliciete christologie). Ondanks de resterende onzekerheid is het onderzoek naar de historische Jezus niet alleen zinvol, maar ook ethisch noodzakelijk. De ethische code voor de historische wetenschap (Responsible History, 2009) die door Antoon De Baets is opgesteld, biedt hiervoor vele aanknopingspunten (bijvoorbeeld de plichten van de levenden ten opzichte van de doden en het mensenrecht op herinnering en geschiedenis, geformuleerd in overeenstemming met de VN-Carta's), en wordt in dit artikel voor het eerst toegepast op het onderzoek naar de historische Jezus.